Minder ruimte onder plafond BCF: aandachtspunt voor begroting 2027 van gemeenten en provincies

Recent is in Aanvulling begrotingscirculaire 2027 ambtelijk benadrukt dat decentrale overheden in hun begroting en meerjarenraming rekening mogen houden met de ruimte onder het plafond van het btw-compensatiefonds (BCF), maar dat daarbij een duidelijke bovengrens geldt. Voor de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030 moet worden uitgegaan van de definitieve afrekening van de ruimte onder het BCF-plafond over 2025. Juist daar zit een belangrijk aandachtspunt: die ruimte is in de meicirculaire 2026 aanzienlijk neerwaarts bijgesteld. 

Concreet is de totale ruimte onder het plafond over 2025 met € 213 miljoen verlaagd, van € 428 miljoen naar € 216 miljoen. Dat betekent dat gemeenten en in provincies die bij hun financiële planning met dezelfde systematiek rekening houden, minder begrotingsruimte kunnen ontlenen aan de onderuitputting binnen het BCF dan eerder wellicht werd verondersteld. De verlaging is daarmee niet alleen technisch van aard, maar kan ook direct doorwerken in de financiële ruimte binnen de begroting en meerjarenraming.

Wat speelt er precies?

In de circulaire wordt toegelicht dat gemeenten in hun ramingen rekening mogen houden met de ruimte onder het plafond van het BCF, maar alleen binnen de kaders die daarover eerder zijn afgesproken tussen de gezamenlijke toezichthouders en BZK. Uitgangspunt daarbij is dat de laatst gerealiseerde ruimte onder het BCF-plafond de maximaal toegestane ruimte is die in de begroting en meerjarenraming mag worden geraamd. Voor de begroting 2027 is dat dus de definitief gerealiseerde ruimte over 2025.

De boodschap uit Aanvulling begrotingscirculaire 2027 ambtelijk is daarmee helder: voorzichtig ramen blijft het uitgangspunt. Het BCF mag niet als een open begrotingspost worden benaderd waarbij op basis van optimistische verwachtingen extra ruimte wordt ingeboekt. De toegestane raming is juist gekoppeld aan de laatst definitief bekende realisatie. Omdat die realisatie nu fors lager uitvalt dan eerder gedacht, neemt ook de ruimte af die decentrale overheden in hun financiële meerjarenbeeld kunnen meenemen.

Gevolgen voor de praktijk

Voor gemeenten en provincies betekent dit allereerst dat zij hun begrotingsuitgangspunten voor 2027 en de jaren daarna opnieuw moeten toetsen als daarin nog werd gerekend met een hogere ruimte onder het BCF-plafond. Een neerwaartse bijstelling van € 213 miljoen op macroniveau kan lokaal of provinciaal bezien betekenen dat eerder veronderstelde dekking deels wegvalt. Zeker bij krappe structurele begrotingssaldi kan dat effect materieel zijn.

Daarnaast onderstreept dit signaal dat behoedzaamheid geboden blijft bij het inzetten van BCF-ruimte als structureel dekkingsmiddel. Waar de ruimte onder het plafond eerder nog op € 428 miljoen werd ingeschat, is die nu vastgesteld op € 216 miljoen. Dat laat zien hoe gevoelig deze post is voor bijstelling. Voor de praktijk is dat een belangrijke waarschuwing: hoe groter het beroep op geraamde BCF-ruimte, hoe groter ook het risico dat een latere aanpassing direct ingrijpt in het begrotingsbeeld. [

Voor provincies is de praktische les in de kern dezelfde, ook al is de aangeleverde circulaire formeel op gemeenten toegespitst: wees terughoudend met het inbouwen van ruimte uit het BCF in de meerjarenraming en controleer of de gehanteerde aannames nog aansluiten bij de meest recente definitieve afrekening. In bestuurlijke en financiële discussies is het verstandig om expliciet te maken dat deze ruimte niet vrij beschikbaar is, maar afhankelijk blijft van landelijke realisatie en dus kan fluctueren.

Praktische aandachtspunten voor begroting 2027

Voor de praktijk adviseren wij daarom om in elk geval het volgende na te lopen:

• Controleer de huidige raming van de BCF-ruimte in de begroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 aan de hand van de definitieve afrekening over 2025. Volgens de circulaire is dat het relevante ijkpunt voor de toelaatbare raming.
• Beoordeel het effect op het structureel begrotingssaldo als nog met een hogere BCF-ruimte werd gerekend dan nu is toegestaan. De verlaging van € 428 miljoen naar € 216 miljoen maakt dat eerdere inschattingen mogelijk moeten worden herzien.
• Breng bestuurlijk in beeld dat deze ruimte is afgenomen, zodat colleges, raden en provinciale staten niet uitgaan van financiële ruimte die inmiddels is weggevallen.
• Voorkom dat de BCF-ruimte impliciet als buffer of stille stelpost wordt gebruikt zonder dat duidelijk is hoe deze zich verhoudt tot de actuele toezichtskaders. De circulaire benadrukt juist het belang van reële en maximaal toelaatbare ramingen.