Bufferbudget Participatiewet: meer inkomenszekerheid, maar ook een fiscale uitvoeringsopgave

Vanaf 1 januari 2027 wordt met artikel 34b van de Participatiewet het bufferbudget geïntroduceerd. Gemeenten krijgen daarmee een nieuw maatwerkinstrument om inkomensschommelingen op te vangen die kunnen ontstaan wanneer inwoners vanuit de bijstand gaan werken.

De overgang naar deeltijdwerk of flexibel werk kan leiden tot wisselende inkomsten en daardoor tot fluctuaties in de hoogte van de bijstandsuitkering. Het bufferbudget is bedoeld om te voorkomen dat een inwoner hierdoor tijdelijk onder de bijstandsnorm uitkomt.

Het college kan maximaal € 1.000 per persoon per kalenderjaar inzetten. Dit is geen vast bedrag waarop iedere inwoner recht heeft, het college kan afhankelijk van de individuele situatie ook een lager bedrag toekennen. Het budget kan bovendien in delen worden ingezet. Het kan ook worden gebruikt om een vordering te vereffenen die is ontstaan door inkomstenverrekening.

Bufferbudget naast bestaande instrumenten

Het bufferbudget staat niet op zichzelf. Gemeenten beschikken al over instrumenten zoals de inkomstenvrijlating en de premie voor arbeidsinschakeling. De instrumenten hebben ieder een eigen functie. Vanaf 2027 wijzigen enkele bestaande regelingen, waaronder de inkomstenvrijlating. Om de instrumenten effectief is te zetten is het belangrijk dat gemeenten het bufferbudget niet als een losstaand instrument implementeren, maar onderdeel maken van hun bredere uitvoeringsbeleid.

Fiscale uitwerking vraagt aandacht

Het bufferbudget heeft een bijzondere fiscale uitwerking. Het uitgangspunt is dat het bedrag voor de inwoner daadwerkelijk een netto voordeel vormt en geen ongewenste gevolgen heeft voor inkomensafhankelijke regelingen.

Daarom wordt een eindheffing bij de gemeente geïntroduceerd. De fiscale afwikkeling komt daarmee bij de gemeente te liggen.

De NOB heeft in augustus 2026 aandacht gevraagd voor de uitvoerbaarheid van deze fiscale regeling. Voor gemeenten betekent dit dat niet alleen de Participatiewet moet worden vertaald naar beleid en uitvoering, maar ook dat de fiscale en administratieve verwerking goed moet worden ingericht.

Maatwerk vraagt om duidelijke kaders

Omdat het bufferbudget een kan-bepaling is en het bedrag per inwoner kan verschillen, is een goede vastlegging belangrijk. Gemeenten doen er verstandig aan vooraf de keuze goed vast te leggen, zoals: wanneer het bufferbudget wordt ingezet, welke omstandigheden worden meegewogen en hoe de betaling en eindheffing administratief worden verwerkt.

Duidelijke beleidsregels en werkinstructies helpen daarbij. Niet om maatwerk te beperken, maar om ervoor te zorgen dat vergelijkbare situaties op een consistente en uitlegbare manier worden behandeld.

Werk aan de winkel voor gemeenten

De invoering vraagt om tijdige afstemming tussen beleid, uitvoering, financiën, fiscaliteit en ICT. Gemeenten moeten niet alleen bepalen wanneer het bufferbudget wordt ingezet, maar bijvoorbeeld ook hoe het individuele budget wordt geregistreerd, hoe het jaarlijkse maximum wordt bewaakt en hoe de fiscale eindheffing wordt verwerkt.

Een relatief klein budget brengt daarmee een bredere uitvoeringsvraag met zich mee. De centrale vraag is niet alleen wanneer het bufferbudget wordt ingezet, maar ook hoe gemeenten ervoor zorgen dat maatwerk, rechtsgelijkheid en fiscale en administratieve uitvoerbaarheid voor 1 januari 2027 goed op elkaar aansluiten.

Bij Publiq Belastingadviseurs volgen wij de fiscale uitwerking van de Participatiewet in Balans en de gevolgen voor gemeenten nauwgezet. Wilt u sparren over het vormgeven van beleid en uitvoeringskaders, het maken van verbinding tussen de uitvoering, financiële administratie en fiscaliteit? Neem dan gerust contact met ons op via [email protected].